Social Icons

twitterfacebookgoogle pluslinkedinrss feedemail

Featured Posts

Een Weblog over Balgoy en de Balgoyse minse

Balgoy of Balgoij, een dorp van nog geen 1000 inwoners in Gelderland aan de Maas.

De Loonse Waard....

Had lang een agrarische bestemming, maar is nu een mooi stukje Balgoys natuurgebied met veel water.

Dorpshuis 't Ballegoyke houdt Balgoy levend

Balgoy, een leefgemeenschap met een rijk verenigingsleven en veel activiteiten.

Balgoy, dorpje aan de Maas

De Maas heeft mede het heden en verleden van het dorp bepaald.

Het voormalige Balgoyse Verenigingsgebouw

Niet meer als zodanig in gebruik, maar nog wel een markant gebouw in het hart van het dorp.

Op pad met Mariken van Nieumeghen

Mariken van Nieumeghen (ook bekend als Mariken van Nimwegen) is een mirakelspel uit de Lage Landen, daterend van het begin van de 16de eeuw. De auteur is niet bekend.
Mariken en Moenen
Ik denk dat er weinig mensen zijn in deze omgeving die niet van Mariken hebben gehoord. Maar ken je ook het verhaal? Om te beginnen was Mariken van Nieumeghen, bijgenaamd Emmeken, geen historische figuur, maar de hoofdpersoon uit een laat-middeleeuwse legende, de hoofdpersoon uit het mirakelspel. Mariken woont bij haar oom Ghijsbrecht in een dorp buiten Nijmegen. Op een dag stuurt haar oom haar naar de stad om inkopen te doen. Daarmee begint het avontuur voor Mariken. In de stad spreekt Moenen haar aan. Mariken gaat met hem mee en verlaat Nijmegen, maar ze weet niet dat Moenen de duivel is. In het verhaal reist ze met Moenen, de duivel, van Nijmegen via Den Bosch naar Antwerpen. Daar brengen ze zeven jaar in zonden door. Gelukkig komt aan het eind alles toch nog goed. Emmeken wordt geplaagd door heimwee en keert met Moenen terug naar Nijmegen. Daar zien ze een stichtelijk wagenspel. Zij krijgt berouw en verbreekt met behulp van haar oom Ghijsbrecht en haar patrones, de heilige Maria, de banden met Moenen. Ze reist naar de aartsbisschop van Keulen en de paus in Rome, krijgt vergiffenis en treedt in Maastricht in het klooster.
Zoals gezegd is het verhaal van Mariken een laat-middeleeuwse legende, maar toch is de hele context van het verhaal gebaseerd op historische feiten. Bovendien is de samenstelling van het uiteindelijke gedrukte boekwerk erg complex geworden en bevat het elementen van verzen en proza van verschillende tijden, die vermengd zijn. Daarmee kan ook de geschiedenis van de hoofdpersoon misschien wel deels verweven zijn met feitelijke gegevens.
Het verhaal van Mariken speelt zich af op het eind van de 15de eeuw. Gezien de historische verwijzingen in de prozateksten zeker niet vóór 1471. Hertog Arnoud van Gelre werd in 1465 door zijn zoon Adolf in Grave gevangen genomen en 6 jaar lang in Buren vastgezet. Karel de Stoute beval in 1471 de zoon zijn vader vrij te laten. Mariken keerde terug naar Nijmegen 3 jaar na Arnouds bevrijding, dus in 1474 en leefde daarna nog 26 jaar, dus stierf in 1500.
Toen hertog Arnoud van Gelre gevangen werd genomen woonde op drie mijl afstand van Nijmegen een vrome priester, heer Ghijsbrecht. Bij hem woonde een knap meisje, Mariken, de dochter van zijn overleden zuster. Zij deed de huishouding voor haar oom. Ze zorgde goed en ijverig voor hem.
In het verhaal wordt verteld dat Ghijsbrecht in Venlo woont (vers 648-655), maar dat is ongeveer 60 km, dus ca. 12 uur gaans van Nijmegen.  De Hollands mijl in de middeleeuwen was ongeveer 1 uur gaans, dus ca. 5 km. Dit klopt niet met tekst op andere plekken in het verhaal. Op dri milen na Nieumeghen: vergelijk vers 16 twe groote milen en vers 54 ongeveer drie uren gaans. Bovendien is Venlo geen dorp (vers 84) en behoorde het tot een ander dekenaat en bisdom (nl. Luik) dan Nijmegen (Keulen) (vergelijk vers 1007, het proza na vers 1020 en de reis naar Keulen). Daarom stelde W.A.F. Janssen de mogelijkheid voor dat hier oorspronkelijk niet Venlo, maar ‘Balgoy’ zou zijn bedoeld. Balgoy behoorde tot het dekenaat Nijmegen en het bisdom Keulen en was ongeveer drie uur gaans van Nijmegen verwijderd (Leuv. Bijdr. 56 (1967), p. 22 en 35).
Marikenpad (www.marikenpad.nl)
Even rust in de buurt van
Galgenveld De Bolt in Velp
Hiermee wordt Mariken en haar verhaal verbonden met het dorp waar ik woon en leef en wordt het een stukje Balgoyse historie. Het begon allemaal vorig jaar toen ik door Mariken naar dorpshuis 't Ballegoyke werd gelokt. Vorige week werd ik getipt over een krantenartikel in het Brabants Dagblad van april: "Op pad met Frans en Mariken". Tilburger Frans Godfroy heeft de geschiedkundige wandeling van Mariken nageplozen en op een website www.marikenpad.nl in woord en beeld in kaart gebracht. Zonder er lang over hoeven na te denken, wist ik dit wil ik ook! Samen met Ans het Marikenpad lopen, ruim 150 km in 8 etappes.
Williebrordusputje in Heesch
Hetzelfde voelen als de honderdduizenden bodes, marskramers,  pelgrims, kunstenaars, geleerden, veroveraars en landverhuizers, die sinds oeroude tijden de vitale noordelijke verkeersader van het Hertogdom Brabant bereisden. De historische pleisterplaatsen, tolhuizen, kapellen en kathedralen ontdekken langs de route, en je over geven aan het schitterende landschap rond de vele tientallen kilometers zandpad die van de eeuwenoude verbinding bewaard zijn gebleven en je verbazen over wat er door menselijke hand soms van is gemaakt. Gisteren een van de etappes gelopen, ruim 20 km van Grave naar het Williebrordusputje in Heesch. Volg Ans en mij op Google Maps.


Bronnen: 

1977: Balgoy krijgt zijn gemeenschapshuis

Dorpshuis 't Ballegoijke 1977
Veertig jaar geleden, op 1 september 1977 werd hiertoe de eerste spade in de grond gezet. Nadat alle hobbels waren genomen zijn de gemeente Overasselt (waartoe Balgoy in die tijd hoorde) en "het Stichtingsbestuur Dorpshuis Balgoy", bestaande uit Wim Verhoeven, Wil Berben, Jan Gerrits, Gerrie Willems en Riek van Haren, het eens geworden over een nieuw te bouwen gemeenschapshuis (bron: De Gelderlander 29 juli 1977).

Balgoy had natuurlijk al wel een verenigingsgebouw, maar daar was sinds de jaren veertig niets meer aan opgeknapt. Bovendien was het gebouw alleen op de bovenverdieping te gebruiken voor dorpsactiviteiten, wat niet ideaal was voor mensen die wat moeilijker te been waren.

In een kleine expositie wil Pagus Balgoye op zondag 25 juni bij de Oude Toren aandacht geven aan deze mijlpaal in de geschiedenis van de kleine leefgemeenschap. Onderwerpen die in de expo o.a. aan de orde komen zijn de acties die werden georganiseerd om geld in te zamelen voor het nieuwe gemeenschapshuis, de officiële opening ervan en de overdracht van de gemeente Overasselt naar de gemeente Wijchen.

Toen de inwoners van Balgoy zich op 2 november 1977 in een uniek referendum uitspraken voor aansluiting bij Wijchen, had de gemeente Overasselt al groen licht gegeven voor de bouw van het nieuwe gemeenschapshuis. Een mooiere bruidschat kon Balgoy zich niet wensen. De bouw moest wel voor een deel worden opgebracht door de Balgoyse gemeenschap zelf en dat betekende ook dat er geldacties moesten worden gehouden. Zo werd er in de carnavalsoptocht op een ludieke manier gecollecteerd door Wim Verhoeven met zoon Jeroen. Er werden miniatuurklinkertjes met het opschrift "Dorpshuis Balgoy" gemaakt en gebakken op school en voor fl. 2,50 van de hand gedaan en er werden van een zevental karakteristieke gebouwen in Balgoy tekeningen gemaakt op briefkaartformaat door frater Silvinus Verhoeven uit Oss, die eveneens goed werden verkocht.

De nieuwe naam voor het gemeenschapshuis, "Dorpshuis 't Ballegoyke", werd ingezonden door Sjaak van den Bogaard. Hij was een van de 230 inzenders.

Meer weten? Kom op zondag 25 juni naar de Oude Toren aan de Torenstraat in Balgoy. Om 11.00 uur vindt traditioneel de openlucht St. Jansviering plaats en aansluitend is er gelegenheid om de expositie te bezichtigen.

Marianne van den Boogaard verrast met Pro Ecclesia et Pontifice


Pro Ecclesia et Pontifice (Latijn, Voor Kerk en Paus) is een pauselijke onderscheiding voor bewezen diensten aan de Rooms-katholieke Kerk of het rooms-katholieke geloof.

De medaille wordt uitgereikt aan katholieke gelovigen die ten minste 45 jaar oud zijn en zich gedurende ten minste 25 jaar verdienstelijk hebben gemaakt voor het katholieke geloof of de Kerk. Het is het hoogste ereteken dat een leek kan ontvangen van de Paus. De medaille komt in het protocol van het Vaticaan desondanks na de vijf Pauselijke ridderorden. Niet in aanmerking voor deze onderscheiding komen niet-katholieken, personen in loondienst bij een onderdeel van de Rooms-Katholieke Kerk, priesters en diakens.

De onderscheiding kwam voor Marianne als een complete verrassing en werd uitgereikt op het einde van een speciale Mariaviering in de H. Johannes de Doperkerk te Balgoy door Aloys van Velthoven, de eerst-aanspreekbare pastor van de geloofsgemeenschap H. Johannes de Doper binnen parochie de Twaalf Apostelen. Na afloop van de viering werden Marianne en echtgenoot Niek in een koetsje naar huis gereden, waar gelegenheid was om de trotse gedecoreerde te feliciteren.

Marianne is al sinds 1990 betrokken bij de Balgoyse kerk en geloofsgemeenschap. Zij heeft de overgang van eigenstandige parochie, via een pastorale unie met parochie de Hoeksteen in Wijchen, naar fusieparochie de Twaalf Apostelen meegemaakt en zit nu in de contactraad van de H. Johannes de Doper geloofsgemeenschap. Naast haar bestuurlijke activiteiten, heeft ze heel veel tijd en energie gestoken in de begeleiding van communicanten en vormelingen, een activiteit waarvan de meeste mensen binnen en ook buiten onze geloofsgemeenschap haar kennen. Toch denk ik dat een andere activiteit voor Balgoy belangrijker is geweest en mede er toe bijgedragen heeft dat we nog als eigenstandige geloofsgemeenschap functioneren.

In 1993 besluit toenmalig pastoor Arts, die al vanaf 1964 pastoor was van de Balgoyse parochie, te stoppen. Hij is dan nog herstellend van een ernstige val, die hij eind van het jaar daarvoor maakte en waarvoor hij enige tijd opgenomen was in het Canisius Wilhelmina ziekenhuis in Nijmegen. In die periode werd met instemming en actieve medewerking van de pastoor een gebeds- en communiedienstengroep actief, die tijdens de afwezigheid van de pastoor voorgingen in een deel van de weekendvieringen op de zaterdagavond of de zondag. Op de groepsfoto uit 1997 (bron: boek Renovatie 1997 Kerk Balgoy van Wim Verhoeven) staan de mensen die toen actief waren, waaronder Marianne. Bij de start waren daar zeker nog anderen bij betrokken, waaronder Annie van Hal en Hans Matse. De inzet van deze leken in de Balgoyse kerk, met instemming van toenmalig pastoor Arts, hebben er mede zorg voor gedragen dat er in de periode van ziekte van deze pastoor en later nadat hem op 1 augustus 1993 eervol ontslag verleend werd en pastoor Groos, reeds pastoor in Hernen en Niftrik, door de bisschop aangesteld werd om ook Balgoy te gaan bedienen, continuïteit bleef wat betreft de vieringen in het weekend. Een deel van de mensen verzorgden ook al de avondwakes en ook hierbij was Marianne actief. Deze actieve betrokkenheid van Balgoyse mensen toen bij het wel en wee van de geloofsgemeenschap heeft die vitaal gehouden en vormt op dit moment nog steeds een belangrijke basis voor die vitaliteit.

  

"Wij hebben een klik, Peter"

In 2016 besloot harmonie Kunst en Vriendschap om ja te zeggen tegen het verzoek van theater 't Mozaïek uit Wijchen om mee te doen met het project Brel & Brass. De Vlaamse zangeres Micheline Van Hautem gaat in Brel & Brass de samenwerking aan met een blaasorkest. Micheline wordt door kenners beschouwd als een van Europa’s betere Brel-vertolkers. Zij brengt met het blaasorkest de allermooiste, maar niet per se de bekendste liedjes van Brel. De bedenker van dit bijzondere concert is bastrombonist Jos Jansen. Micheline en Jos zijn professionele muzikanten die samen met een amateur-orkest, in dit geval Kunst en Vriendschap, een avondvullend programma verzorgen.

De voorbereiding was pittig voor Kunst en Vriendschap. In de aanloop naar het concert hamerde dirigent Peter Wintjes vooral op het aanvoelen van de muziek van Brel. Dat is lastig, want de chansons van Brel zijn totaal anders dan een musical-arrangement of een klassieke mars. Bovendien werd tot de soundcheck op de zaterdagmiddag voorafgaand aan het concert, alles gerepeteerd zonder zangeres.

De kennismaking van het orkest met de Gentse zangeres was hartelijk en open. Ook de soundcheck was weliswaar hard werken, maar Micheline nam Kunst en Vriendschap op sleeptouw en de muzikanten werden ook, mede door het energieke dirigeren van Peter Wintjes, steeds enthousiaster. Al snel liet Micheline zich ontvallen: "Wij hebben een klik, Peter".


Het was de enthousiaste en professionele aanpak van Micheline van Hautem en Jos Jansen, de energie en gedrevenheid van dirigent Peter Wintjes en de, als het er op aankomt altijd positieve instelling van het harmonieorkest, die maakten dat de uiteindelijke uitvoering zeer geslaagd was. Er werd erg muzikaal gespeeld met een goede sound. Het was mooi om te zien dat iedere muzikant zijn uiterste best deed om Jos en Micheline zo goed mogelijk te begeleiden (typisch Balgoy, als het er op aan komt dan staan ze er).


Voor een nagenoeg uitverkochte zaal in theater ’t Mozaïek te Wijchen heeft Kunst en Vriendschap het beste van zichzelf kunnen laten zien aan een zeer enthousiast publiek. Een unieke en zeer bijzondere ervaring, die de Balgoyse muziekvereniging niet gauw zal vergeten.

Bijna 100 jaar harmonie in Balgoy: balans vinden tussen kunst en vriendschap

De winter van 1918-1919, bijna 100 jaar geleden, was anders dan die van dit jaar. Het vroor dat het kraakte en in het Broek werd volop geschaatst. Tijdens het schaatsen werd er ook gesproken over het Balgoyse wel en wee, bijvoorbeeld dat er weer "leven in de brouwerij" moest komen. Weer een muziekgezelschap in het dorp bijvoorbeeld(1). 
Rond 1900 kwam er een eind aan de Balgoyse fanfare "Strijd en Overwinning". Hoewel de fanfare niet lang had bestaan werd er nog steeds over gesproken en werd de muziek gemist in het dorp.
Na wat heen en weer gepraat werd in het voorjaar van 1919 besloten tot oprichting van een harmoniegezelschap. Er werd een dirigent gezocht, een bestuur gevormd en een reglement opgesteld. Het reglement werd getekend door een twintigtal Balgoyse minse, echte Balgoyse minse, die kunnen worden beschouwd als de oprichters van de muziekvereniging.  
Ongeveer een jaar na de oprichting wordt door de leden een naam voor de vereniging gekozen, "Kunst en Vriendschap". Daarmee werden de zaken ook meteen serieuzer; de vriendschap en Balgoyse gemoedelijkheid was er al, maar ook "de kunst", de prestatie moest er komen. De leden kozen ervoor om deel te nemen aan een festival in Grave. Het optreden werd een groot succes. Ook het opluisteren van allerlei culturele activiteiten in en rond Balgoy werd erg gewaardeerd. Hoewel alles goed leek te gaan, bleek er op de ledenvergadering in 1924 toch ook onrust te zijn. De repetities werden zeer slecht bezocht en de directeur, die de repetities gratis gaf, was niet meer gemotiveerd. Er werd serieus over gedacht om de vereniging op te heffen. Om de stemming er in te houden werd besloten om op z'n Balgoys een feest te organiseren. Daarna kreeg Balgoy te maken met moeilijke tijden, met als climax de watersnoodramp in 1926. Wat je vaker ziet na een periode van problemen, putten mensen daar extra moed uit en ook Kunst en Vriendschap begon weer met frisse moed om de Balgoyse gemeenschap op te vrolijken. 
Onderste rij vlnr.: Frans de Valk, Jan Verhoeven, Wim Hulsman, Wim de Bruijn, Ermert de Valk, Martinus van Haren,
Gerard Spierings, Bertus Arts, Piet Hulsman. 2e rij zittend vlnr.: Piet Nikkels, Toon van Beuningen, Jan Hulsman,
Koos Arts, Frans Hulsman, Theodoor Verhoeven, Piet Berben, Bertus Schamp. 3e rij vlnr.: Jan Willems, Johan de Bruijn,
The Verhoeven, Jan Thonen, Koos van Haren, Wim Wiebe, Idje de Valk, Thijs Thomassen, Sibbert van Haren.
Boven vlnr.: Wim Verhoeven, Marte van Haren, Jan Driessen, Wim Schamp, Jan Berben, Piet van Haren.
Toen de vereniging na jaren van vooral repeteren in 1927 toetrad tot de KNF (Koninklijke Nederlandse Federatie van Harmonie- en Fanfaregezelschappen) besloten ze ook om deel te gaan nemen aan een federatief concours. Dit werd de daaropvolgende decennia de uitdaging voor de vereniging om naast de vriendschap ook aandacht te geven aan de kunst. Die balans tussen kunst en vriendschap bleek essentieel te zijn, de naam van de vereniging waardig en het visitekaartje. 
Dirigent Peter Wintjes en ikzelf zenuwachtig
in afwachting van de uitslag van het
concours in Venlo (2005).
Onder leiding van Theodoor Verhoeven haalde Kunst en Vriendschap in 1927 in Arnhem met 35 leden de tweede prijs in de 3e afdeling (wel met het hoogste aantal punten van het hele concours). Iedereen was enthousiast en vele concoursen volgden (harmonie 24 keer en drumband 8 keer). De harmonie ging in 2005 voor het laatst en de drumband in 2006. Deze beide concoursen mocht ik meemaken als voorzitter en met die ervaring durf ik te zeggen dat een concours een zenuwslopend project is, dat heel veel energie en tijd vraagt van de leden. Omdat we een amateurvereniging zijn is dit niet altijd gemakkelijk en levert het in de aanloop op momenten best wat stress op (2). Toch bleek het elke keer weer de moeite waard. De ontlading en het feest na afloop zijn grandioos en het resultaat is ook altijd dat de kwaliteit van de leden afzonderlijk en de vereniging als een geheel verbetert. "Kunst" en "Vriendschap" dus.
Op weg naar het concours in 2000.
Toch zijn niet alle leden onverdeeld voorstander van de federatieve concoursen. Die twijfel is er volgens mij altijd geweest. Als voorbeeld een interview met jubilarissen van de vereniging in de Gelderlander halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw (3). "We geven liever koffieconcerten dan dat we op concours gaan" zegt een van de jubilarissen, maar voegt er wel aan toe "maar concoursen zijn nu eenmaal nodig".
De discussie over het wel of niet op concours gaan heeft een paar jaar geleden er toe geleid dat besloten werd om in plaats daarvan te kiezen voor themaconcerten en projecten. Daarmee is de cultuur in de vereniging natuurlijk niet anders geworden en voor themaconcerten moeten vanzelfsprekend ook extra inspanningen worden geleverd en zijn extra repetities en thuis oefenen een noodzaak. Maar nog steeds geldt dat het concert altijd de moeite waard blijkt te zijn en dat we zulke concerten en de voorbereiding nodig hebben om samen muziek te blijven maken op een Balgoy-waardig niveau. 
Op 18 maart betreedt Harmonie Kunst en Vriendschap uit Balgoy het podium van theater 't Mozaïek in Wijchen voor Brel & Brass, een uniek themaproject voor het harmonieorkest (4). Brel & Brass is een project van zangeres Micheline Van Hautem en bastrombonist Jos Jansen rond de muziek van Jacques Brel. Tijdens het optreden in theater 't Mozaïek in Wijchen wordt Micheline bijgestaan door harmonie en drumband. Voor de pauze speelt Kunst en Vriendschap een instrumentaal programma inclusief een Brel-prelude. Na de pauze is het de beurt aan Micheline Van Hautem om samen met het harmonieorkest de mooiste (maar zeker niet enkel de bekendste) chansons van Jacques Brel ten gehore te brengen.


Bron:
(1) 60 jaar harmonie Kunst en Vriendschap (1979) Wim Verhoeven
(2) "Harmonie Kunst en Vriendschap op concours. Achter ieder Balgoys raam klinkt deze weken muziek."
       in de Wegwijs (2000)

(3) "Vier jubilarissen bij Kunst en Vriendschap" in de Gelderlander (1996)
(4) "BREL & BRASS" m.m.v. Micheline van Hautem en Kunst & Vriendschap Balgoy in theater 't Mozaiek in Wijchen
 

Totaal aantal bezoekers

Piet's Blog: Balgoyse mins v2.4.1

Volg mij per Email